Alışverişte ya da ticari faturalarda sıkça karşımıza çıkan iskonto, günlük dilde indirim anlamına gelir. Ancak muhasebe ve ticarette bu kavramın birkaç farklı türü vardır. Satıcılar fiyat politikasını belirlerken, alıcılar ise gerçek maliyeti anlamak için iskonto hesabını bilmek zorundadır. Bu yazıda iskontonun ne olduğunu, çeşitlerini ve nasıl hesaplandığını örneklerle açıklıyoruz.
İskonto nedir?
İskonto, bir malın ya da hizmetin liste fiyatı üzerinden yapılan fiyat indirimidir. Ticarette ayrıca vadesi gelmemiş bir alacağın, vadesinden önce tahsil edilirken belirli bir bedel kesilerek ödenmesi anlamında da kullanılır. Yani aynı sözcük hem mal satışındaki indirimi hem de finansal bir kesintiyi ifade edebilir.
İskonto çeşitleri
- Ticari iskonto: Satıcının liste fiyatı üzerinden miktar, kampanya veya müşteri ilişkisi gibi nedenlerle uyguladığı indirimdir. Faturada genellikle fiyat düşülerek gösterilir.
- Nakit (peşin ödeme) iskontosu: Borcun vadesinden önce ya da peşin ödenmesi karşılığında verilen indirimdir.
- Senet veya alacak iskontosu: Vadeli bir alacağın vadesinden önce bankaya ya da bir kuruma devredilerek nakde çevrilmesi sırasında yapılan kesintidir.
- Dönem sonu veya hacim iskontosu: Belirli bir alım hedefi aşıldığında verilen indirimdir.
Muhasebe kaydı ve vergisel işlem her tür için farklılık gösterebilir; kesin uygulama için mali müşavirinize danışın.
İndirim hesaplama formülleri
İndirimli fiyat
İndirimli fiyat = Liste fiyatı × (1 − İndirim oranı / 100). İndirim tutarı ise Liste fiyatı × İndirim oranı / 100 formülüyle bulunur.
Örnek: 200 TL’lik bir ürüne yüzde 25 indirim uygulandığında indirim tutarı 50 TL, yeni fiyat 150 TL olur.
İndirim oranını bulmak
İndirim oranı = (Eski fiyat − Yeni fiyat) / Eski fiyat × 100. Örneğin eski fiyatı 200 TL olan ürün 150 TL’ye düştüyse oran yüzde 25’tir.
İndirimsiz fiyata ulaşmak
Yüzde 25 indirimle 150 TL’ye satılan ürünün ilk fiyatını bulmak için 150’yi 0,75’e bölersiniz; sonuç 200 TL’dir.
Ardışık (zincirleme) iskonto
İki indirim art arda uygulandığında oranlar toplanmaz, çarpılır. 200 TL’lik ürüne önce yüzde 20, sonra yüzde 10 indirim yapılırsa: 200 × 0,80 × 0,90 = 144 TL. Toplam indirim yüzde 30 değil, yüzde 28’dir. Bu fark kampanya planlarken önemlidir.
KDV ile ilişkisi
Fiyat üzerinden indirim yaparken KDV’nin dahil olup olmadığına dikkat edin. Ticari iskontoda genellikle KDV matrahı indirimli tutar üzerinden hesaplanır. Fatura düzenlerken indirimin faturada doğru gösterilmesi gerekir. Bu konuda e-fatura rehberini ve fatura takibi yazısını inceleyebilirsiniz. Oranlar ve uygulama kuralları değişebildiği için güncel mevzuatı mali müşavirinizden öğrenin.
E-ticarette iskonto stratejisi
Online satıcılar için iskonto, satışı artıran güçlü bir araçtır; ancak kâr marjını eritebilir. İndirim yapmadan önce ürünün maliyetini, komisyonunu ve kargo giderini düşünerek en düşük fiyatınızı belirleyin. Sürekli yapılan indirimler müşteriyi liste fiyatına alıştırmaz, sadece kampanya beklemeye alıştırır. Daha fazla fikir için satış artırma yolları yazısına göz atın. Fiyatı talebe göre ayarlamak isterseniz dinamik fiyatlandırma da bir seçenektir.
Tüketici olarak dikkat edilecekler
- Önceki fiyatın gerçek olup olmadığını kontrol edin.
- Kargo ve taksit maliyetini toplam bedele ekleyerek kıyaslayın.
- Yüzde indirimi mutlaka kendiniz hesaplayarak doğrulayın.
- Yanıltıcı indirim şüphesinde tüketici haklarınızı araştırın.
Sonuç
İskonto; ticari, nakit ve senet iskontosu gibi farklı biçimlerde karşımıza çıkar ve temel yüzde formülleriyle kolayca hesaplanır. Ardışık indirimlerin çarpılarak hesaplandığını, KDV ve fatura düzenine dikkat edilmesi gerektiğini unutmayın. Vergisel ve muhasebesel ayrıntılar için bir mali müşavirle çalışmak en güvenli yoldur.
